გერდა; ედმუნდ დულაკის ილუსტაცია.

გერდა და კაი ერთმანეთის მეზობლად ცხოვრობენ და ხშირად თამაშობენ ერთად. ერთ ცივ ზამთარს ბავშვების სოფეს ყინულის დედოფალი გადაუფრენს და კაის თვალში მისი ჯადოსნური სარკის ნატეხი ჩაუვარდება, რომელიც ყველაფერს უკუღმა, დამახინჯებულად უჩვენებს. მოჯადოებული კაი გერდას ეუხეშება, ყინულის დედოფალს მარხილში ჯდება და მასთან ერთად ჩრდილოეთ პოლუსისკენ მიფრინავს. გერდა მეგობრის საპოვნელად და გადასარჩენად ცხრა მთასა და ცხრა ზღვას გადაღმა მიეშურება და გზად უამრავ ფათერაკს გადაეყრება. ზღაპრის ბოლოს, როდესაც მრავალგასაჭირგამოვლილი გერდა ჩრდილოეთ პოლუსამდე ჩააღწევს და ყინულის დედოფლის სასახლეში შეაღწევს, კაი მას კიდევ ერთხელ ჰკრავს ხელს. გულნატკენი გერდა ტირილს იწყებს, მისი თბილი ცრემლები კაის თვალში უვარდება, ყინულთან ერთად გაყინულ გულს ულღობს და ბავშვები შინ მშვიდობით ბრუნდებიან. ჭირი იქა, ლხინი აქა.

დღესაც არ ვარ დარწმუნებული ჩადო თუ არა ჰანს ქრისტიან ანდერსენმა საბავშვო ზღაპარში იმდენი სიმბოლიზმი რამდენიც მე დავინახე და გავისიგრძეგანე, მაგრამ გერდას პერსონაჟი ჩემთვის სუფთა ჰაერის პირველი ყლუპივით იყო. თუ ზღაპრის ჩემთვის მანამდე ნაცნობი გმირები კოშკებში ისხდნენ, ძაფს ართავდნენ და მორჩილად ელოდნენ უფლისწულებს, გერდა მამაცი, აქტიური პერსონაჟი იყო, რომელიც არ უშინდებოდა ბოროტ ჯადოქრებს, სიცივეს, მანძილს, ქურდებს და სხვა საფრთხეებს და, პოლარულ ირემზე ამხედრებულს, თავად შეეძლო სხვების გადარჩენა. თანაც როგორ?! გოგოობის ყველაზე პირველყოფილი, ყველაზე სამარცხვინო გამოვლინებით — ცრემლებით.

რომ გავიზარდე, გერდა ჩემი სასიყვარულო მისწრაფებების მთავარ არქეტიპად იქცა. სამწუხარო მხოლოდ ის იყო, რომ გერდასგან განსხვავებით, ჩემი ეპოპეების მტკივნეული უმრავლესობა ჩანასახშივე მარცხს განიცდიდა. როგორც აღმოჩნდებოდა ხოლმე, ჩემგან გადარჩენის მოლოდინში ჩრდილოეთში არავინ იწვოდა და ვერც ჩემი საქმენი საგმირონი და ცრემლები ალღობდნენ გულებს. მე გმირი კი არა, ზედმეტად მონდომებული, ზედმეტად პირდაპირი, ზედმეტად ზედმეტი ვიყავი. ყინულის დედოფალი, ვინც ან რაც არ უნდა ყოფილიყო ის, ყოველთვის იმარჯვებდა. მეც ყოველ ჯერზე კუდამოძუებული ვბრუნდებოდი უკან, ტანჯვით, გვემით და მოთქმა-გოდებით, თუმცა, მეგობრების გულის გასახეთქად, გულს ბოლომდე მაინც არ ვიტეხდი და ადრე თუ გვიან თავიდან ვისხამდი აბჯარს. შედეგად უფრო და უფრო ხშირად ვისმენდი ჯერ ტაქტიან, შემდეგ კი თითქმის უხეშ მოწოდებებს, რომ იქნებ ამჯერად ნაკლებად აქტიური, ნაკლებად პირდაპირი, ნაკლებად ჩემი თავი ვყოფილიყავი და მიმეცა პრინცებისთვის ჩემი აქეთ გადარჩენის სივრცე, საშუალება და სურვილი.

ჰეტეროსექსუალური ურთიერთობების ეს მოდელი ყველასთვის კარგად არის ნაცნობი — პრინცს მოსწონს პრინცესა და მისი ყურადღების მისაპყრობად სხვადასხვა დაბრკოლების გადალახვას არ უშინდება. მრავალნაირი პროგრესის მიუხედავად, ურთიერთობების წამოწყების ეს არქაული ფორმა მაინც ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული. ყოველდღიური მითოლოგია სავსეა კაცების ჩადენილი საგმირო საქმეებით, სიურპრიზებით და ინიციატივებით, ქალები კი კოშკებში სხედან და ან იღებენ, ან უარყოფენ ამ ყურადღებას. იმის მიუხედავად, რომ თავად ურთიერთობაში როლები შესაძლოა სხვანაირად გადანაწილდეს, მისი ინიციაციის, პირველი ნაბიჯის გადადგმის როლი მაინც მეტწილად კაცებს ეკისრებათ. რატომ? რა განაპირობებს და განამტკიცებს ურთიერთობების ამ გაცვეთილ ფორმას? რატომ ევალებათ კაცებს, მათი ტემპერამენტის მიუხედავად, სულ დომინანტური როლის შეთავსება, ქალებს კი ყოველთვის მეორად პოზიციაში ყოფნა, ხშირად საკუთარი სურვილების დათრგუნვის ფასად?

სურვილი

ბიჭებს და გოგოებს საკუთარი სურვილების მართვას ბავშვობიდან განსხვავებულად ასწავლიან. შესაბამისად, კაცების მხრიდან სურვილის ღიად დაფიქსირება აბსოლუტურად სიმპტომატური მოვლენაა. კაცს არსებობის ყველა ასპექტში თავისუფლად შეუძლია იყოს სუბიექტი — მთავარი მოქმედი პირი, რომელიც თავად იბრძვის იმისათვის რაც სურს და არ ელოდება როდის მივა მთა მასთან.

ქალებს სურვილების ღიად გამოხატვა, როგორც წესი, შეზღუდული აქვთ და მათი სურვილები მხოლოდ კაცების სურვილებთან რეაქციაში ვლინდება. ქალს ევალება არა ისურვოს, არამედ თავად იყოს სასურველი — იქცეს ობიექტად, რომლის მოპოვების, გადარჩენის და ჩარჩოში ჩასმის სურვილიც რაც შეიძლება მეტ კაცს გაუჩნდება, რომ შემდეგ მან წარმოდგენილ კანდიდატებს შორის გააკეთოს პასიური არჩევანი. შედეგად ტენდენციურ სექსუალურ დინამიკას ვიღებთ, სადაც ერთ მხარეს ხელოვნურად გაზრდილ მოთხოვნას, მეორე მხარეს კი ხელოვნურად შემცირებულ მიწოდებას ვხედავთ, გაიაფებული ტურფის პრინციპით სურვილის ხელოვნურად მოთოკვის საფუძველზე.

უარი

ზემოთ აღნიშნულთან ერთად, ქალისა და კაცის ლიბიდოს გარშემო არსებული მითებიდან გამომდინარე, კაცები საკმაოდ მარტივად სწავლობენ, რომ რადგანც მათთვის სასურველი რესურსი აპრიორი დეფიციტშია, მათი სურვილები ყოველთვის ვერ დაკმაყოფილდება და შესაბამისად უარსაც მალევე ეგუებიან. უარი უბრალოდ ის პატარა დაბრკოლებაა, რომელიც სასურველი მიზნისკენ მიმავალ გზაზე ხვდებათ ხოლმე, ამიტომ კაცები უარს არ უშინდებიან და პარტნიორის არჩევისას არჩევანს ამის გამო არ იზღუდავენ. კაცებს სასურველი პარტნიორის არჩევაში და ინტერესის გამოხატვაში სრული თავისუფლება აქვთ და მათი თვითშეფასება მხოლოდ სასურველი პარტნიორის მოპოვების სირთულით ან შეუძლებლობით არ განისაზღვრება.

ქალებისთვის ამ ფრონტზე უარი ნაცნობი მოვლენა არ არის; თუ შენს ხელთ არსებული რესურსი მოთხოვნადი და დეფიციტურია, მისი სხვისთვის აქტიურად შეთავაზების საჭიროება არ არსებობს. ამიტომ, ქალები ცხოვრების დიდ ნაწილს ხელოვნურად შექმნილ, დაცულ ნაჭუჭში ატარებენ, რომელშიც უარის მიღება და მასთან გამკლავება შეუძლებელი თუ არა, საკმაოდ რთული ნამდვილად არის. მართალია ამ ნაჭუჭში ქალებს პოტენციური მეწყვილეების მხოლოდ იმ ნაწილიდან შეუძლიათ არჩევა, რომელიც პირველი გამოთქვამს ინტერესს, მაგრამ ეს ერთგვარი დამცავი მექანიზმიცაა, რომელიც მათ სასიყვარულო იმედგაცრუებას გარკვეულწილად არიდებს. შესაბამისად, ქალის თვითშეფასება კაცების მხრიდან მისდამი გამოთქმულ ინტერესზე საკმაოდ მჭიდროდ არის მიბმული.

არჩევანი

ჩამოთვლილი ფაქტორებიდან გამომდინარე, ქალები თავისუფლების ყველაზე მთავარ კომპონენტს — არჩევანის თავისუფლებას კარგავენ. არსებული წესრიგის მიზანიც სწორედ ეს არის — ეს საუკუნოვანი, მკაცრად განსაზღვრული ფორმულაა, მკვეთრი იერარქიით და კარგად განსაზღვრული როლებით, რომლის მიხედვითაც “ქონების” დანაწილება უკვე საუკუნეებია ერთი პრინციპით ხდება — “ალფა” მამრებს ყველაზე ლამაზი, ყველაზე პატიოსანი, ყველაზე სასურველი ქალები ერგებათ. არჩევანის ქალის ხელში ჩავარდნა, პირველ რიგში, ზუსტად ამ, კაცების დამყარებულ, კაცებისათვის ნაცნობ და მეტად ხელსაყრელ წესრიგს უქმნის საფრთხეს, საფრთხეს, რომ ყველაზე “ქალური” ქალები ყველაზე “კაცურ” კაცებს არ აირჩევენ.

ის ერთეულები, რომლებიც დინების წინააღმდეგ მიდიან და მოქმედ წესებს არ ემორჩილებიან, საზოგადოების მხრიდან ისჯებიან, ქალები “ბოზის” და “ყვერებიანი ქალის”, კაცები კი “ვაჟიშვილის” და “ ქალაჩუნას” მსგავსი იარლიყებით, დაახლოებით ისე, როგორც სოციალური წესრიგის სხვა აუთქასთები, ლესბოსელი ქალები (რომლებიც მოცემული წესრიგის მთავარ აქტორებს, კაცებს “არ ათამაშებენ” და მაჩო წესრიგისგან განსხვავებულ წესრიგს ამყარებენ) და გეი კაცები (რომლებიც თავის თავში წესრიგის მთავარ დამამყარებლებზე, კაცებზე მათივე დაწერილი წესებით გამარჯვების, მათი “მონადირების” საფრთხეს შეიცავენ). სწორედ ამიტომ, ის ქალებიც კი, რომლებიც არ უშინდებიან თამაშის წესების სიმკაცრეს და თავად დგამენ პირველ ნაბიჯებს, ამას ხშირად ერთგვარი მორიდებით აკეთებენ, საზოგადოების თვალში ნაწილობრივ მათი არჩეული კაცების მასკულინობა, ნაწილობრივ კი მათივე სასურველობა რომ არ დადგეს ეჭვქვეშ.

ამ ყველაფერს არ ეხმარება ის ფაქტიც, რომ ჩვენს ყოველდღიურობაში კონკიას, ფიფქიას და მძინარე მზეთუნახავის — რამდენიც გინდა, გერდას პროტოტიპი კი თითქმის არ არის. რეალობაში არა ჯადოსნურად სამართლიანი, არამედ ხშირად უსამართლო, მოძველებული სამართალი მოქმედებს, რომლებიც ხშირად ყველაზე მამაც, ყველაზე დამოუკიდებელ, ყველაზე მებრძოლ გოგოებსაც კი კოშკში კეტავს და სართავი ძაფის ამარად ტოვებს. რეალურ გერდებს ამუნათებენ, არცხვენენ, “ქალის ადგილზე” პირდაპირ და ირიბად მიუთითებენ ან სულაც სახლიდან არ უშვებენ, ჩრდილოეთ პოლუსზე რომ აღარაფერი ვთქვათ.

არადა თითქოს, გულის სიღრმეში მაინც, ყველამ, ქალებმაც და კაცებმაც კარგად ვიცით, რომ არ არსებობს თავის თავში “ქალური” და “კაცური” თვისებები, მხოლოდ ნასწავლი, ირიბად მოწოდებული, ძვლებში გამჯდარი წარმოდგენები იმის შესახებ რა უნდა და რა არ უნდა აკეთოს ქალმა ან კაცმა. ზუსტად ეს არაპირდაპირი ზეწოლაა კაცებში გადამეტებული სურვილის ტოქსიკური მეტასტაზის, ქალებში კი ლოტოსის ფეხის მაგვარი, ატროფირებული უმოქმედობის მიზეზი.

სურვილი გინდოდეს რაც და ვინც გინდა, მოურიდებლად და აქტიურად, და მის მოსაპოვებლად დაბრკოლებების გადასალახად იყო მზად, “კაცური” სულაც არ არის, ისევე, როგორც პასიურობა არ არის “ქალური” და მითუმეტეს — სამარცხვინო. სამარცხვინო და ტრაგიკული მხოლოდ რაც გვინდა იმის ნაცვლად რაც უნდა იმის კეთებაა, მიუხედავად იმისა, როგორი გენიტალიებით თუ ქრომოსომებით დავიბადეთ.

ცივილიზაცია დრომოჭმული ტრადიციების, წესების და კანონების გადააზრების მუდმივ პროცესშია. ასე გავთავისუფლდით მონობისგან, ასე მოვიპოვეთ ქალებმა ხმის უფლება და ასე, ნაბიჯ-ნაბიჯ ვიბრძვით რასიზმის, ჰომოფობიის და სხვა უსამართლობების წინააღმდეგ. თუმცა, ეს ჩაგვრები უფრო ზედაპირულია, უფრო მარტივად შესამჩნევი და ხელშესახები. ჩვევაში გადასული, ირიბი უსამართლობების დანახვა და განსწავლა უფრო რთულია, რადგან “მტერი” ჩვენს შიგნით არის, ჩვენს ჩვევებზე და მოგონებებზე სარეველასავით გადახლართული და ფესვგადგმული.

გამჯდარი ჩვევების შეცვლა ადვილი არ არის, თუმცა არც შეუძლებელი. მთავარია არ დაგვეზაროს და ხშირად ვკითხოთ საკუთარ თავებს, ან თუნდაც სხვებს, თუ რა არის ამა თუ იმ წესის საფუძველი. ჩვენი ჩვევების რა ნაწილია ჩვენი, და რა — თავსმოხვეული? რატომ არ ტირიან ბიჭები? რატომ ითვლება ქალის სისუსტე მის სიძლიერედ? თანაბრად რატომ არ ვასწავლით გოგოებს და ბიჭებს დამოუკიდებლობას, დასახული მიზნებისკენ სწრაფვას, ზრუნვას, სიყვარულს და მოთმინებას? რა მოხდებოდა მხოლოდ ჩვენი საკუთარი მისწრაფებები რომ განსაზღვრავდეს ჩვენს ადგილს საზოგადოებაში და ჩვენს როლებს ერთმანეთის გვერდზე?

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store